Czujnik czadu nie wykryje gazu ziemnego ani propan-butanu z butli. Reaguje na tlenek węgla (CO), który powstaje przy niepełnym spalaniu, a nie na sam gaz ulatniający się z nieszczelnej instalacji. Do wycieku gazu potrzebny jest osobny czujnik gazu albo urządzenie 2w1. Poniżej wyjaśniamy, przy jakim stężeniu włącza się czujnik czadu, co znaczą odczyty ppm i dlaczego czujnik gazu czasem alarmuje „bez powodu”.
Najważniejsze informacje
- Czujnik czadu wykrywa tylko tlenek węgla; Kidde pisze w instrukcji wprost, że nie jest przeznaczony do wykrywania gazu ziemnego ani propan-butanu.
- Metan i propan są jednak na liście substancji, które według Kidde mogą zakłócić pracę czujnika czadu i wywołać fałszywy alarm.
- Według normy EN 50291-1 czujnik czadu włącza alarm przy 50 ppm po 60–90 minutach, przy 100 ppm po 10–40 minutach, a przy 300 ppm w ciągu 3 minut.
- Przy 30 ppm alarm nie może włączyć się wcześniej niż po 120 minutach, bo takie stężenia zdarzają się w normalnych warunkach.
- Czujnik gazu mierzy stężenie w procentach dolnej granicy wybuchowości (DGW); popularne modele alarmują przy 7–20% DGW.
- Czujnik gazu ziemnego montuje się wysoko, a czujnik propan-butanu nisko przy podłodze, bo metan jest lżejszy od powietrza, a LPG cięższy.
- Przy alarmie czujnika gazu nie włączaj ani nie wyłączaj światła i urządzeń elektrycznych, otwórz okna, zakręć kurek, wyjdź i zadzwoń pod 992 lub 112.
Czy czujnik czadu wykryje gaz ziemny lub propan-butan?
Nie. Czujnik czadu ma sensor elektrochemiczny przeznaczony do tlenku węgla. Kidde w instrukcji czujników K10LLCO i K10LLDCO pisze, że urządzenie „NIE jest przeznaczone do wykrywania innych gazów np. gazu ziemnego (metanu), gazu z butli (mieszaniny propan-butan)”. Podobnie F&F przy modelu 2w1 CTLG-09 zaznacza, że wykrywa on czad i metan, ale nie jest dedykowany do LPG z butli.
Tu pojawia się niuans, którego zwykle się nie opisuje. W tej samej instrukcji Kidde wymienia substancje, które mogą zakłócić pracę sensora i wywołać fałszywy alarm: wśród nich są metan, propan i izobutan, a obok nich alkohol, lakier do włosów, perfumy, rozpuszczalniki czy farby. Czujnik czadu może więc zareagować w pobliżu gazu, ale nie ma na to żadnej gwarancji, a producent go do tego nie testował. Na takim przypadku nie da się budować ochrony.
Czad i wyciek gazu to dwa różne zagrożenia. Gaz ziemny ulatnia się z nieszczelnej instalacji, zaworu czy kuchenki i grozi wybuchem. Tlenek węgla powstaje wtedy, gdy coś spala się przy niedoborze tlenu: piecyk gazowy w łazience bez dobrej wentylacji, kocioł ze słabym ciągiem kominowym, kominek. Wyciek gazu nie musi oznaczać obecności czadu, a czad może się pojawić przy całkowicie szczelnej instalacji, gdy piecyk ma za mało powietrza do spalania. Dlatego w domu z gazem i piecykiem potrzebne są dwa czujniki albo jedno urządzenie 2w1.
Przy jakim stężeniu włącza się czujnik czadu?
Czujnik czadu włącza alarm po przekroczeniu określonego stężenia CO przez określony czas, zgodnie z normą EN 50291-1. Im wyższe stężenie, tym szybciej rusza alarm. Te same wartości podają w kartach i instrukcjach F&F (CTLG-09) oraz Kidde (7DCO, K10LLCO).
| Stężenie CO | Kiedy czujnik włącza alarm (EN 50291-1) | Satel DG-1 CO |
|---|---|---|
| 30 ppm | nie wcześniej niż po 120 minutach | brak w tabeli |
| 50 ppm | po 60–90 minutach | po 75 minutach |
| 100 ppm | po 10–40 minutach | po 25 minutach |
| 300 ppm | w ciągu 3 minut | po 1 minucie |
Czujnik nie reaguje od razu na niskie stężenia, bo liczy średnią ważoną w czasie. Kidde tłumaczy, że stężenia poniżej 30 ppm mogą występować w normalnych, bezpiecznych warunkach: przy dużym ruchu na ulicy, po uruchomieniu samochodu w przydomowym garażu czy przy rozpalaniu grilla. Gdyby czujnik wył przy każdym takim skoku, ludzie przestaliby go traktować poważnie.
Ma to też drugą stronę. Kidde zaznacza, że czujnik nie był testowany pod kątem wykrywania CO poniżej 50 ppm i nie chroni przed skutkami długotrwałej ekspozycji na niskie stężenia. Osobom z chorobami serca czy płuc producent radzi rozważyć model, który sygnalizuje stężenie już poniżej 30 ppm.
Czujnik czadu pokazuje 30, 50 albo 300 ppm: co to znaczy?
Ppm oznacza liczbę cząsteczek tlenku węgla na milion cząsteczek powietrza. Czujniki z wyświetlaczem, jak Kidde K10LLDCO, pokazują wykryte stężenie, a także zapamiętują najwyższy odczyt z zakresu 11–999 ppm.
Odczyt 30 ppm nie jest powodem do paniki, ale jest sygnałem, żeby przewietrzyć mieszkanie i sprawdzić, co pracuje w domu. Warto przy tym wiedzieć, jak dokładny jest wyświetlacz. Kidde podaje tolerancję ±30% plus 15 ppm, więc odczyt 30 ppm może w rzeczywistości oznaczać od ok. 6 do ok. 54 ppm.
Przy 50 ppm alarm włączy się po godzinie do półtorej, więc nie czekaj na niego: wywietrz, wyłącz urządzenia spalające paliwo i znajdź źródło. Szczegółowo opisujemy to w poradniku o tym, czy czujnik czadu włącza się bez powodu. Odczyt 300 ppm to sytuacja na natychmiastowe wyjście z mieszkania.
Kidde podaje w instrukcji orientacyjne skutki dla dorosłych. Przy 100 ppm pojawia się lekki ból głowy, nudności i zmęczenie, podobne do grypy. Przy 200 ppm zawroty i bóle głowy po 2–3 godzinach. Przy 400 ppm zagrożenie życia po ponad 3 godzinach wdychania, a przy 800 ppm ryzyko zgonu w ciągu 2–3 godzin. Małe dzieci, osoby starsze i zwierzęta są bardziej wrażliwe.
Co zrobić, gdy włączy się czujnik czadu?
Gdy czujnik czadu alarmuje, traktuj to jak realne zagrożenie, dopóki służby nie stwierdzą inaczej. Kidde, powołując się na normę EN 50292, zaleca taką kolejność:
- Spokój i przewietrzenie: otwórz wszystkie okna i drzwi, a jeśli możesz, wyłącz urządzenia spalające paliwo.
- Ewakuacja: jeśli alarm nadal trwa po zresetowaniu, wyprowadź domowników, zostaw otwarte okna i drzwi i nie wracaj, dopóki służby nie sprawdzą pomieszczeń.
- Pomoc poszkodowanym: osobom z objawami zatrucia udziel pomocy i powiedz służbom o podejrzeniu zatrucia czadem.
- Telefon: zadzwoń pod 112 (Kidde podaje też 998 dla Straży Pożarnej i 992 dla pogotowia gazowego).
- Naprawa przed ponownym użyciem: nie uruchamiaj urządzenia, które spowodowało problem, dopóki nie sprawdzi go fachowiec, a przy piecu czy kominku także kominiarz.
Jedno zastrzeżenie z instrukcji Kidde: w chłodne dni przy dużym ruchu ulicznym otwarcie okien może podnieść stężenie CO w mieszkaniu, bo źródło jest na zewnątrz. Nie zmienia to zasady, że przy alarmie wychodzisz na świeże powietrze.
Czujnik gazu: jak działa i przy jakim stężeniu alarmuje
Czujnik gazu to osobne urządzenie, najczęściej z sensorem półprzewodnikowym, skalibrowanym na metan (gaz ziemny) albo propan-butan (LPG). Nie mierzy stężenia w ppm tak jak czujnik czadu, tylko w procentach dolnej granicy wybuchowości (DGW, ang. LEL), czyli najniższego stężenia, przy którym mieszanina gazu z powietrzem może wybuchnąć. Domowe czujniki gazu powinny spełniać normę EN 50194-1.
Progi różnią się między producentami, co widać w dokumentacji popularnych modeli.
| Czujnik | Wykrywany gaz | Próg alarmu | Trwałość sensora wg producenta |
|---|---|---|---|
| Firesco JT-ZL2010 | metan | 7% DGW (±3%) | do 5 lat |
| F&F CTLG-09 (2w1) | metan i CO | powyżej 8% DGW (4000 ppm) | 5 lat |
| Zamel CGZ-01 | metan i LPG | ok. 10% DGW | brak danych |
| Satel DG-1 ME / DG-1 LPG | metan albo LPG | prealarm 10% DGW, alarm 20% DGW | brak danych |
Czujnik gazu włącza alarm daleko przed stężeniem wybuchowym, przy kilku do kilkunastu procentach tej granicy. To zostawia czas na reakcję. Warto też zwrócić uwagę na trwałość: sensory gazu w tych modelach są obliczone na ok. 5 lat, a czujnik czadu Kidde K10LLCO sam informuje o końcu eksploatacji po 10 latach.
Dlaczego czujnik gazu włącza się bez powodu?
Najpierw zasada: alarm czujnika gazu traktuj jak prawdziwy, dopóki nie wykluczysz wycieku. Jeśli jednak sygnał wraca bez zapachu gazu, instrukcje producentów wskazują kilka typowych przyczyn:
- Za blisko źródła gazu: Zamel w instrukcji CGZ-01 każe montować czujnik co najmniej 2 m od kuchenki, pieca czy zaworu, właśnie po to, żeby uniknąć fałszywych alarmów.
- Opary chemii domowej: Satel odradza montaż tam, gdzie używa się lakierów, klejów, rozpuszczalników i aerozoli, a Zamel ostrzega, że pył, aerozole i chemia mogą trwale uszkodzić detektor.
- Nagrzewanie po włączeniu: sensor półprzewodnikowy musi się rozgrzać; w CGZ-01 trwa to kilka minut (miga żółta dioda), a po trzech miesiącach bez zasilania nawet kilkanaście minut.
- Awaria lub koniec żywotności: w CGZ-01 sygnalizuje je dźwięk i miganie żółtej diody, a nie czerwonej jak przy alarmie.
- Opóźnione wyłączenie: Satel uprzedza, że alarm może trwać jeszcze kilka minut po tym, jak stężenie spadło, bo czujnik reaguje z opóźnieniem.
Czujnik po alarmie sprawdź przyciskiem TEST, a Zamel zaleca robić to przynajmniej raz w miesiącu.
Co zrobić, gdy włączy się czujnik gazu?
Przy alarmie czujnika gazu najważniejsze jest, żeby nie wywołać iskry. Polska Spółka Gazownictwa zaleca w takiej sytuacji:
- otworzyć okna i zamknąć kurek przy gazomierzu i przy urządzeniach gazowych,
- nie włączać ani nie wyłączać światła i urządzeń elektrycznych,
- nie telefonować z wnętrza budynku,
- wyjść na zewnątrz, ostrzec sąsiadów i dopiero stamtąd zadzwonić pod 992 (pogotowie gazowe) lub 112.
Z tej samej zasady wynika, że nie wyciągasz czujnika z gniazdka, żeby go uciszyć, bo to też może dać iskrę. Zamel w instrukcji CGZ-01 również każe przewietrzyć pomieszczenie, opuścić je i nie włączać żadnych urządzeń elektrycznych.
Gdzie montować czujnik czadu, a gdzie czujnik gazu?
Czujnik gazu montuje się zależnie od tego, czy gaz jest lżejszy, czy cięższy od powietrza, a zalecenia producentów różnią się w szczegółach.
| Czujnik | Zalecenia producentów |
|---|---|
| Czad (CO) | Satel DG-1 CO: na wysokości ok. 1,5 m; Kidde K10LLCO: na ścianie blisko sufitu, górna krawędź min. 15 cm od sufitu, dolna powyżej górnej krawędzi drzwi i okien, 1–3 m od urządzenia spalającego paliwo |
| Gaz ziemny (metan) | Satel DG-1 ME: tuż pod sufitem; Tunstall GS831: do 30 cm od sufitu i do 5 m od urządzenia gazowego; Zamel CGZ-01: do 1 m od sufitu, min. 2 m od źródła gazu |
| Propan-butan (LPG) | Satel DG-1 LPG: tuż przy podłodze; Tunstall: do 30 cm od podłogi; Zamel CGZ-01: do 1 m od podłogi |
Wspólna zasada jest prosta: czujnik metanu wysoko, czujnik LPG nisko, i żaden przy drzwiach, oknach ani kratkach wentylacyjnych, gdzie świeże powietrze rozcieńcza gaz. Przy czujniku czadu instrukcje różnią się bardziej, więc trzymaj się tej, która przyszła z Twoim modelem. Więcej przykładów opisujemy w tekście o tym, gdzie zamontować czujnik czadu.
Czujnik czadu i gazu 2w1: kiedy ma sens?
Czujnik 2w1 łączy w jednej obudowie sensor tlenku węgla i sensor gazu, najczęściej metanu, jak F&F CTLG-09. To rozsądny wybór w kuchni z płytą gazową zasilaną gazem ziemnym albo w łazience z piecykiem gazowym, bo oba zagrożenia pochodzą tam z jednego urządzenia. Skoro Kidde zaleca montaż czujnika czadu blisko sufitu, a czujnik metanu też montuje się wysoko, jedno miejsce może obsłużyć oba gazy.
Z LPG jest inaczej. Propan-butan opada do podłogi, a CTLG-09 w ogóle nie jest do niego dedykowany. Przy butli z propan-butanem potrzebujesz osobnego czujnika LPG zamontowanego nisko, niezależnie od tego, jaki masz czujnik czadu. Czujnik czadu nie zastępuje też czujki dymu; różnice opisujemy w tekście o czujniku dymu i czadu.
Czy czujnik czadu wykryje wyciek gazu z kuchenki?
Nie. Czujnik czadu reaguje na tlenek węgla, a nie na gaz ziemny czy propan-butan. Do wycieku gazu potrzebny jest osobny czujnik gazu albo urządzenie 2w1.
Czy czujnik gazu wykryje czad?
Nie, zwykły czujnik gazu jest skalibrowany na metan lub LPG i nie reaguje na tlenek węgla. Oba zagrożenia obsłuży tylko czujnik 2w1 z dwoma sensorami.
Przy jakim stężeniu włącza się czujnik czadu?
Według normy EN 50291-1 przy 50 ppm po 60–90 minutach, przy 100 ppm po 10–40 minutach i przy 300 ppm w ciągu 3 minut. Przy 30 ppm alarm nie może włączyć się wcześniej niż po 120 minutach.
Czujnik czadu pokazuje 30 ppm, czy to niebezpieczne?
To niskie stężenie, które może wystąpić np. przy dużym ruchu ulicznym, ale warto przewietrzyć mieszkanie i sprawdzić urządzenia spalające paliwo. Wyświetlacze mają tolerancję, w Kidde ±30% plus 15 ppm.
Czy czujnik gazu może włączyć się bez powodu?
Może, np. gdy wisi za blisko kuchenki, w pobliżu aerozoli i chemii domowej albo gdy kończy się jego żywotność. Każdy alarm traktuj jednak jak prawdziwy, dopóki nie wykluczysz wycieku.
Na jakiej wysokości montuje się czujnik gazu?
Czujnik gazu ziemnego wysoko, pod sufitem (producenci podają od 30 cm do 1 m od sufitu), a czujnik propan-butanu nisko, przy podłodze. Szczegóły podaje instrukcja konkretnego modelu.
Co zrobić, gdy włączy się czujnik gazu?
Otwórz okna, zakręć kurek przy gazomierzu, nie włączaj ani nie wyłączaj światła i urządzeń, wyjdź z budynku i dopiero na zewnątrz zadzwoń pod 992 lub 112.
