Co to jest klimator i jak działa?

Klimator to urządzenie, które chłodzi powietrze przez parowanie wody, nie przez sprężarkę i czynnik chłodniczy jak klimatyzator. Nazywany bywa też klimatyzerem albo klimatyzatorem wodnym, ale pod każdą z tych nazw kryje się ten sam mechanizm: wentylator, wilgotny wkład i odparowująca woda, która zabiera ciepło z przepływającego powietrza. To proste w budowie, niewymagające instalacji urządzenie, ale zrozumienie, jak działa, pozwala uniknąć rozczarowania efektem chłodzenia.

• Klimator obniża temperaturę powietrza przez parowanie wody, a nie za pomocą sprężarki jak klimatyzator.
• Im wyższa wilgotność w pomieszczeniu, tym wolniej paruje woda, więc efekt chłodzenia słabnie nawet do zera.
• Bez uchylonego okna lub drzwi nadmiar wilgoci nie ma gdzie uciec, a pokój zamienia się w wilgotną szklarnię.
• W praktyce reguluje się tylko prędkość nawiewu, nie konkretną temperaturę w stopniach jak w klimatyzatorze.
• Jonizacja, oczyszczanie powietrza czy aromaterapia to dodatki działające niezależnie od samego chłodzenia.
• Tańszą alternatywą bywa zwykły wentylator, choć on tylko rozprowadza powietrze, nie chłodzi go.

Czym jest klimator?

Klimator to domowe urządzenie chłodzące powietrze metodą ewaporacji, czyli parowania wody. W sklepach AGD funkcjonuje też pod nazwami klimatyzer, klimatyzator wodny lub klimatyzator ewaporacyjny, choć żadna z tych nazw nie oznacza prawdziwej klimatyzacji w technicznym sensie tego słowa. Klimator nie ma sprężarki, skraplacza ani czynnika chłodniczego, więc fizycznie nie działa jak klimatyzator, tylko jak ulepszony wentylator z funkcją nawilżania.

Urządzenie jest w pełni przenośne i nie wymaga żadnej instalacji. Wystarczy napełnić zbiornik wodą, włączyć zasilanie i ustawić prędkość nawiewu. To właśnie ta prostota, w połączeniu z niską ceną, sprawia, że klimator bywa pierwszym wyborem przy poszukiwaniu czegoś „lepszego niż wentylator” na lato.

Z czego składa się klimator?

Budowa klimatora jest prostsza niż w przypadku klimatyzatora, ale składa się z kilku konkretnych elementów, które razem decydują o efekcie chłodzenia.

• Wentylator wciąga ciepłe powietrze z pomieszczenia i przepuszcza je przez wkład chłodzący, a potem rozprowadza po pokoju.
• Wkład celulozowy (albo mata ewaporacyjna) to nasączony wodą filtr, przez który przepływa powietrze. To na nim zachodzi parowanie, które odbiera ciepło.
• Zbiornik na wodę zasila wkład. W zależności od modelu ma pojemność od kilku do kilkunastu litrów, a większy zbiornik oznacza dłuższy czas pracy bez dolewania.
• Pompka w części modeli przetłacza wodę ze zbiornika do wkładu, zamiast pozwalać jej swobodnie spływać grawitacyjnie. To rozwiązanie częstsze w droższych klimatorach.
• Wkłady chłodzące do zamrażania, dostępne w niektórych modelach jako dodatek, wkłada się do specjalnej komory zamiast (albo razem z) wkładem celulozowym, co na krótko wzmacnia efekt chłodzenia.

Te same podzespoły odpowiadają też za poziom hałasu. Wentylator pracujący na najwyższym biegu w typowym klimatorze generuje ok. 50-60 dB, czyli podobnie głośno jak rozmowa w pomieszczeniu.

Jakie dodatkowe funkcje ma klimator?

Wiele modeli reklamowanych jako „klimatyzer 6w1” łączy chłodzenie z dodatkowymi funkcjami, które warto rozróżnić, bo nie mają nic wspólnego z samym efektem chłodzenia.

Jonizacja generuje jony ujemne, które mają wiązać drobny pył unoszący się w powietrzu. Filtr przeciwpyłowy wstępnie oczyszcza powietrze wciągane przez urządzenie, podobnie jak w prostym oczyszczaczu powietrza. Część modeli ma też funkcję aromaterapii, czyli pojemnik na olejki eteryczne w strumieniu nawiewu.

Te funkcje bywają realną wartością dodaną, ale nie należy ich mylić z poprawą skuteczności chłodzenia. Tu warto też zatrzymać się przy popularnym argumencie, że klimator jest dobrym wyborem dla alergików. To prawda tylko częściowo. Filtr wstępny faktycznie wychwytuje część pyłu, ale jednocześnie podnosi wilgotność powietrza, a wilgotność powyżej 60% sprzyja rozwojowi roztoczy i pleśni, czyli typowych alergenów. Osoba z alergią na roztocza powinna podejść do klimatora z większą rezerwą niż wynikałoby z samej obecności filtra.

Czy klimator faktycznie chłodzi powietrze?

Krótko: tak, ale w znacznie mniejszym stopniu, niż sugerują materiały sprzedażowe. Parowanie wody fizycznie odbiera ciepło z powietrza, ale tylko wtedy, gdy woda ma się gdzie odparować. Im wyższa wilgotność powietrza w pokoju, tym wolniej zachodzi parowanie, a więc tym mniej ciepła klimator zdoła odebrać. W polskim klimacie latem wilgotność rzadko spada na tyle niska, by ten mechanizm zadziałał w pełni. W niezależnych testach w realnych warunkach efekt bywał bliski zeru, czasem nawet z lekkim wzrostem temperatury zamiast spadku. Dokładne wyniki pomiarów i porównanie z klimatyzatorem sprężarkowym, razem z wyliczeniem realnych kosztów eksploatacji obu urządzeń, opisaliśmy w artykule o różnicach między klimatorem a klimatyzatorem.

Zapamiętaj: klimator potrzebuje uchylonego okna lub drzwi, żeby nadmiar wilgoci miał gdzie uciec. W całkowicie zamkniętym pomieszczeniu nie odda jej na zewnątrz, tylko będzie ją gromadził w powietrzu, aż pokój zacznie przypominać bardziej tropikalną szklarnię niż chłodny kącik do wypoczynku.

Klimator czy wentylator: co wybrać?

Zwykły wentylator nie chłodzi powietrza w żaden sposób, tylko je rozprowadza, dzięki czemu czujesz wiatr na skórze, co samo w sobie poprawia odczucie komfortu w upalny dzień. Klimator robi dokładnie to samo, ale dodatkowo nawilża nawiewane powietrze, co część osób odczuwa jako chłodniejsze, zwłaszcza przy niższej wilgotności wyjściowej w pomieszczeniu.

Dobry klimator kosztuje podobnie jak solidny wentylator stojący, więc cena rzadko jest argumentem decydującym. Ważniejsze są dwa inne czynniki: wentylator nie wymaga dolewania wody i nie zwiększa wilgotności, więc lepiej sprawdzi się w wilgotnym mieszkaniu albo przy alergii na roztocza. Klimator z kolei ma sens, gdy powietrze w pomieszczeniu jest suche, a dodatkowe funkcje (jonizacja, aromaterapia) mają dla Ciebie realną wartość, nie tylko marketingową.

Czy klimator ma termostat?

Nie. Klimator zwykle pozwala ustawić tylko prędkość nawiewu, funkcję oscylacji (swing) i czasem tryb nocny (sleep) z timerem wyłączania, ale nie konkretną temperaturę docelową w stopniach. To zasadnicza różnica względem klimatyzatora, w którym termostat steruje pracą sprężarki, żeby utrzymać zadaną temperaturę w pomieszczeniu. Brak tej funkcji w klimatorze nie jest wadą konstrukcyjną, tylko naturalną konsekwencją tego, że urządzenie nie ma żadnego mechanizmu, który mógłby aktywnie obniżać temperaturę do zadanej wartości, może tylko nawilżać powietrze w sposób proporcjonalny do ustawionej prędkości nawiewu.

Jeśli po przeczytaniu tego artykułu klimator wciąż wydaje się dobrym rozwiązaniem do Twojego pokoju, ranking klimatorów do domu pomoże porównać konkretne modele pod kątem pojemności zbiornika, hałasu i dodatkowych funkcji.